Zapomniana Perła Południowego Baroku

W Wielki Czwartek na Festiwalu Misteria Paschalia zabrzmi „Mattutino de’ Morti”. To kolejny dowód na to, że także poza głównymi ośrodkami kwitło bujne życie muzyczne, a przeszłość kryje jeszcze wiele arcydzieł czekających na swoich odkrywców. Premiera na PLAY KRAKÓW 2 kwietnia o godz. 20.00.

Davide Perez, autor „Mattutino de’ Morti”, urodził się w 1711 roku w Neapolu, jednej z muzycznych stolic ówczesnej Europy. Zdobył uznanie  jako twórca kościelnych kantat i oratoriów oraz licznych oper wystawianych we wszystkich ważnych miastach Italii. Jako 38-latek był bliski objęcia pozycji kapelmistrza w Watykanie, ale mimo poparcia udzielonego mu przez muzyków posada przypadła Niccolò Jommellemu. Trzy lata później otrzymał propozycję z Lizbony, gdzie król Józef I – zagorzały miłośnik opery – chciał go uczynić nadwornym kompozytorem i nauczycielem muzyki swoich córek. Perez przyjął tę ofertę i wyjechał do Portugalii w 1752 roku.

Ledwie trzy lata później, w 1755 miejsca miała jedna z największych naturalnych katastrof nowożytnej Europy – trzęsienie ziemi w Lizbonie. Zginęła w nim jedna czwarta mieszkańców miasta, a osiemdziesiąt pięć procent budynków uległo zniszczeniu – w tym nowo wybudowana Ópera do Tejo. W tych okolicznościach ocalały z kataklizmu Perez nie mógł kontynuować błyskotliwej kariery kompozytora operowego i w centrum jego zainteresowań znalazła się muzyka religijna. Przez blisko trzydzieści lat na dworze (swój urząd sprawował do końca życia) tworzył więc kompozycje kościelne w najróżniejszych formach i na różne okazje, w tym także swoje najwybitniejsze osiągnięcie – „Mattutino de’ Morti”. Utwór zabrzmiał po raz pierwszy w 1770 roku na zakończenie pielgrzymki do sanktuarium maryjnego Nossa Senhora do Cabo. Ta pątnicza tradycja ma rodowód średniowieczny i jest żywa do dzisiaj. W czasach Pereza przeżywała okres świetności za sprawą roztoczonego nad nią królewskiego patronatu, umożliwiającego także powstanie tak okazałego utworu jak „Mattutino”. Słychać w nim wyraźnie operowy temperament kompozytora, który komponując dla Kościoła, wciąż myślał o tekście i jego muzycznym opracowaniu w kategoriach teatralnych.

Angielski powieściopisarz i znawca sztuki William Beckford zapoznał się z dziełem w 1786 roku, już po śmierci Pereza, i wspominał to doświadczenie jako zupełnie niezwykłe. Pisał: „Tak podniosłej, tak poruszającej muzyki nigdy jeszcze nie słyszałem i nigdy już może nie usłyszę, bo płomień żywej pobożności tli się coraz słabiej wszędzie niemal w Europie i w przeciągu kilku lat zgasnąć może całkiem. Promienieje on tymczasem jeszcze w Lizbonie i zrodził oto muzykę o najniezwyklejszym wyrazie. […] Utwór kończyło Libera me, Domine, de morte aeterna, które poruszyło każdy nerw mego ciała i uderzyło tak głęboko, że wybuchnąłem łzami”.

Podczas koncertu na Festiwalu Misteria Paschalia ramą dla dzieła włoskiego twórcy na portugalskim dworze będą towarzyszące tradycyjnie liturgiom za zmarłych antyfony „Salve Regina” i „In paradisum” pochodzące z „Conductus funebris” krakowskiego kompozytora Grzegorza Gerwazego Gorczyckiego.

Zespoły Coro e Orchestra Ghislieri poprowadzi ich założyciel Giulio Prandi. Włoski dyrygent z wielkim entuzjazmem zaangażował się w przywracanie współczesnym słuchaczom zapomnianej barokowej muzyki religijnej z południa Europy. Nie tylko ją wykonuje, ale także sam wyszukuje w archiwach i bibliotekach rękopisy, do których nikt nie sięgał przez stulecia. Dzięki swemu zaangażowaniu odkrył na nowo utwory kompozytorów takich, jak Galuppi, Jommelli, Perti, Durante, Astorga, Leo i właśnie Perez.

Specjalnie dla Festiwalu Misteria Paschalia, we współpracy z miastem Pawia, Collegio Ghislieri i Fundacją Ghislieri, koncert został zarejestrowany w Teatro Fraschini w Pawii. Ten niezwykły budynek, jeden z najwspanialszych teatrów XVIII wieku, zachowany w niemal niezmienionym kształcie, powstał w roku 1773, jest więc tylko trzy lata młodszy od „Mattutino de’ Morti”. Muzyka zyska w ten sposób oprawę architektoniczną, która pozwoli widzom na pełne doświadczanie atmosfery epoki i odnajdywanie połączeń między różnymi dziedzinami sztuki.

WIELKI PIĄTEK, 2 kwietnia 2021 | godz. 20.00

Teatro Fraschini, Pawia, Włochy

Premiera nagrania na PLAY KRAKÓW

MATTUTINO DE’ MORTI

Program:

Grzegorz Gerwazy Gorczycki (1665/7–1734)
Salve Regina
(Conductus funebris)

Davide Perez (1711–1778)
Mattutino de’ Morti

Grzegorz Gerwazy Gorczycki (1665/7–1734)
In paradisum
(Conductus funebris)

Artyści:

Salvo Vitale – bas

Federico Fiorio – sopran

Marta Redaelli – sopran

Maria Chiara Gallo – alt

Luca Cervoni – tenor

Alessandro Ravasio – bas

Coro e Orchestra Ghislieri

Giulio Prandi – dyrygent