środa 30 marca 2022

Na Festiwalu Misteria Paschalia posłuchamy oratoriów oświetlających z różnych punktów widzenia wydarzenia Wielkiego Piątku. Gesù Cristo negato da Pietro i Passio secundum Johannem jak dwa reflektory kierują naszą uwagę ku różnym punktom historii pasji Chrystusa. Martyna Pastuszka, dyrektorka rezydentka festiwalu, chce, abyśmy spróbowali je odnieść do własnych doświadczeń i w biblijnej opowieści dostrzegli – tak często ignorowany – ludzki aspekt.

Oba dzieła odnoszą się do tych samych wydarzeń, skupiają się jednak na przedstawieniu skrajnie różnych postaw. Pierwsze mówi o lęku i konformizmie, drugie – o odwadze i bezkompromisowości, ale też o odrzuceniu, okrucieństwie i wielkiej traumie uobecnionych w opowieści o skazaniu, upokorzeniu i śmierci Chrystusa.

Autor Gesù Cristo negato da Pietro Johann Joseph Fux zapamiętany został przede wszystkim jako teoretyk: autor podręcznika kontrapunktu. W jego utworze nie ma jednak śladu akademickiego chłodu. Fux miał talent dramaturgiczny i w Gesù Cristo… jest to doskonale widoczne. Alegoryczne postaci śpiewają tu arie jak gdyby wyjęte wprost z włoskich oper, melodyjne i zmysłowe. Nie jest to przypadek. W Wielkim Poście zamykały się teatry, ale nawykła do przedstawień operowych publiczność żądała w zamian utworów, które – choć pozbawione inscenizacji – pod względem języka muzycznego, pełnego kontrastów i wokalnej wirtuozerii, nie ustępowały w niczym ich ulubionym widowiskom. W czasach dojrzałego baroku oratorium spełniało nieco dwuznaczną rolę: niemal nie różniąc się od opery, udawało całkiem odrębny gatunek, by korzystać z przywilejów dzieła religijnego. Kompozytorzy żonglowali muzyką – z kościoła do teatru i z powrotem. Do świeckiej arii dopisywano nowy, pobożny tekst bądź na odwrót: muzykę religijną zaopatrywano w tekst niemający nic wspólnego z kultem. Robił tak nawet Bach, nie wspominając o Handlu, który przez całe życie mieszał te dwa porządki. U Fuxa alegoryczne postaci spierają się w teologicznej dyspucie o gest zaparcia się Piotra – jeden z najbardziej dojmujących psychologicznie fragmentów Ewangelii. Poznajemy w nim apostoła jako zwykłego człowieka: działającego pod presją, w sytuacji zagrożenia, niepewnego, panikującego, drżącego o własne życie, obawiającego się pogardy i wykluczenia. Lęk zwycięża, ale publiczne wyrzeknięcie się mistrza i przyjaciela pogrąża go przede wszystkim we własnych oczach. Niezwykły utwór Fuxa wykona jego odkrywca i autor współczesnej premiery Gunar Letzbor – ekspresjonista wśród barokowych skrzypków, poszukiwacz i promotor zapomnianej środkowoeuropejskiej muzyki barokowej – wraz ze swoim zespołem Ars Antiqua Austria.

Pasja, czyli oratorium poświęcone męce i śmierci Jezusa, jako gatunek szczególnie bujnie rozkwitła w kręgu luterańskim, pasje katolickie są rzadsze i skromniejsze po względem rozmiaru i formy. Nie oznacza to jednak, że i wśród nich nie ma arcydzieł. Jednym z nich jest z pewnością Passio secundum JohannemPasja według św. Jana Alessandra Scarlattiego. Różni się ona niemal pod każdym względem od wielkich dramatycznych pasji Bachowskich. Jest niedługa, zwarta, pozbawiona arii, a przy tym pełna surowej głębi i szlachetnego patosu. Tak różna od oper Scarlattiego, przysparzała problemów z datowaniem. Nowe odkrycia wskazały, że prawdopodobnie została skomponowana w 1685 roku przez 25-letniego kompozytora. Trudno o większy kontrast pomiędzy stylem jego późnych utworów, a tego młodzieńczego dzieła, osadzonego jeszcze silnie w XVII wieku – czasach muzyki bardziej powściągliwej, skupionej na słowie, jego sensie i dramatycznym wyrazie o wiele silniej niż na popisie śpiewaka. A słowo jest tu istotne, bo libretto to tekst zaczerpnięty dosłownie z Ewangelii według św. Jana, bez żadnych poetyckich dodatków. Leonardo García Alarcón, który poprowadzi zespoły Cappella Mediterranea i Choeur de Chambre de Namur, postanowił natomiast rozbudować Passio o sześć Responsori per la Settimana Santa (Responsoriów na Wielki Tydzień), również pióra Scarlattiego, umieszczając je w najistotniejszych momentach akcji. Zawieszają one tok wydarzeń, by odnieść się do nich w refleksyjny sposób, pełnią zatem tę samą funkcję, co chorały i arie w pasjach protestanckich.

Dla KBF Krzysztof Dix

Więcej aktualności

Jubileuszowa edycja Misteria Paschalia! Poznaj program | 4–16 kwietnia 2023
wtorek 6 grudnia 2022

Jubileuszowa edycja Misteria Paschalia! Poznaj program | 4–16 kwietnia 2023

W nadchodzącym roku czeka nas wyjątkowa, 20. edycja Misteria Paschalia. Będzie ona okazją do wspomnieniowej podróży w przeszłość. Program skoncentruje się na celebracji historii festiwalu, jego wkładu w rozwój sektora muzyki dawnej w Polsce oraz niezwykłych więzi, które w tym czasie powstały. A więc świętujemy! Przede wszystkim poprzez muzykę. Proponujemy wybór wybitnych dzieł znakomitych kompozytorów, […]

czytaj więcej
Książka Misteria Paschalia po raz pierwszy dostępna na woblink.com
piątek 1 kwietnia 2022

Książka Misteria Paschalia po raz pierwszy dostępna na woblink.com

Festiwal Misteria Paschalia to jedno z najważniejszych w Europie wydarzeń poświęconych muzyce dawnej, odbywające się w Krakowie w trakcie Wielkiego Tygodnia i Wielkanocy. Ideą tegorocznej edycji jest jeszcze dokładniejsze niż zwykle odzwierciedlenie wydarzeń tego okresu w programie festiwalu oraz ścisłe powiązanie go z podróżą w głąb siebie i problemami etycznymi, które niesie historia męki, śmierci […]

czytaj więcej
19. Festiwal Misteria Paschalia: o lęku i konformizmie
środa 30 marca 2022

19. Festiwal Misteria Paschalia: o lęku i konformizmie

Na Festiwalu Misteria Paschalia posłuchamy oratoriów oświetlających z różnych punktów widzenia wydarzenia Wielkiego Piątku. Gesù Cristo negato da Pietro i Passio secundum Johannem jak dwa reflektory kierują naszą uwagę ku różnym punktom historii pasji Chrystusa. Martyna Pastuszka, dyrektorka rezydentka festiwalu, chce, abyśmy spróbowali je odnieść do własnych doświadczeń i w biblijnej opowieści dostrzegli – tak […]

czytaj więcej
19. Festiwal Misteria Paschalia: droga przemiany
czwartek 17 marca 2022

19. Festiwal Misteria Paschalia: droga przemiany

Dwa pierwsze koncerty Festiwalu Misteria Paschalia związane są z czasem przygotowania i oczyszczenia, jaki poprzedza wydarzenia Triduum Paschalnego. Martyna Pastuszka, dyrektorka rezydentka festiwalu, ułożyła jego program tak, by opowiadał historię duchowej i psychologicznej drogi przemiany, inspirowaną ewangeliczną opowieścią o ostatnich dniach ziemskiej działalności, śmierci i zmartwychwstaniu Jezusa. Wielki Wtorek i Środa to dni oczekiwania na nieuniknione, kiedy jednocześnie z […]

czytaj więcej
Dzień Muzyki Dawnej – Anacronía
wtorek 8 marca 2022

Dzień Muzyki Dawnej – Anacronía

Pierwszy dzień wiosny już od wielu lat kojarzy się ze świętem muzyki dawnej. Nie inaczej będzie w tym roku. Wspólnie z Europejską Siecią Muzyki Dawnej REMA zapraszamy do świętowania i słuchania europejskiej muzyki średniowiecza, renesansu i baroku, również na żywo. Z okazji „Early Music Day” już 21 marca w Pałacu Potockich zespół Anacronía spróbuje przenieść […]

czytaj więcej
Powrót do źródeł. Znamy program Festiwalu Misteria Paschalia 2022
czwartek 24 lutego 2022

Powrót do źródeł. Znamy program Festiwalu Misteria Paschalia 2022

Misteria Paschalia od lat odkrywają i prezentują kompozycje związane z czasem Wielkiego Tygodnia i Wielkanocy. Festiwal zmienia się i odnawia dzięki opiece wyjątkowych muzyków: dyrektorów rezydentów. Ich różne doświadczenia i zainteresowania sprawiają, że za każdym razem możemy przeżywać festiwalowy czas zupełnie inaczej, na zdarzenia wokół Świąt Wielkanocnych spoglądając z nieznanej dotąd perspektywy. By się tak […]

czytaj więcej
„Carmina Latina”, czyli barok Ameryki Łacińskiej
niedziela 4 kwietnia 2021

„Carmina Latina”, czyli barok Ameryki Łacińskiej

W kręgu kultury iberyjskiej wykształciła się niezwykle bogata i różnorodna tradycja muzyczna, niemająca odpowiednika nigdzie indziej w Europie, w której twórczość ludowa, żydowska i arabska mieszały się swobodnie z kompozycjami Flamandów i Włochów, tworząc zupełnie unikalny język muzyczny. A później opuściła ona basen Morza Śródziemnego i przeniosła się za ocean, gdzie wzbogaciły ją kultury rdzennych […]

czytaj więcej
Celebracja tajemnicy Wielkanocy
sobota 3 kwietnia 2021

Celebracja tajemnicy Wielkanocy

W Wielką Sobotę dwie znakomite artystki – sopranistka Mariana Flores i lutnistka Mónica Pustilnik – zapraszają nas na przepełniony atmosferą refleksji kameralny koncert kontemplujący zarówno tajemnice Wielkanocy, jak i całkiem świeckie sekrety miłości. Premiera na PLAY KRAKÓW 3 kwietnia o godz. 20.00. Wybrany przez Flores i Pustilnik repertuar zbiera kompozycje nie tylko z Półwyspu Iberyjskiego, […]

czytaj więcej
Zapomniana Perła Południowego Baroku
piątek 2 kwietnia 2021

Zapomniana Perła Południowego Baroku

W Wielki Czwartek na Festiwalu Misteria Paschalia zabrzmi „Mattutino de’ Morti”. To kolejny dowód na to, że także poza głównymi ośrodkami kwitło bujne życie muzyczne, a przeszłość kryje jeszcze wiele arcydzieł czekających na swoich odkrywców. Premiera na PLAY KRAKÓW 2 kwietnia o godz. 20.00. Davide Perez, autor „Mattutino de’ Morti”, urodził się w 1711 roku w Neapolu, jednej […]

czytaj więcej

Organizatorzy